Is de norm voor perfectie in onze samenleving nastrevenswaardig?Dat is de hoofdvraag die de tentoonstellingNiet Normaal in Amsterdam met artistieke middelen probeert te beantwoorden.  Helaas lukt die fraaie poging niet helemaal De samenstellersen hun kunstenaars zijn te vaak aan de politiek correcte, dus ongevaarlijke kant van dehedendaagse cultuurkritiek gebleven.

Thema
De tentoonstelling heeft, volgens de organisatoren, driethema’s. Die vind je ook terug in declustering van de werken in die prachtige zaal van Berlage: maakbaarheid &perfectie, norm&verschil, mens&technologie. De kunstenaars adresseren allemaal wel een ofander het normeringsvraagstuk. Is geluk wel het ideaal? Zijn pillen welgeschikt voor een perfect leven? Wat moeten we met mensverbetering aan? Hoogstactuele onderwerpen, dat wel.

Parcours
Bezoekers doorlopen het parcours alsof zij bij IKEA zijn,slingerend door de ruimte. De gang door de zaal is volledig genormeerd. Of ditdoelbewust is gedaan of een onbewuste toevalligheid, heb ik niet kunnenachterhalen.   De tentoonstelling speelt zich af op ooghoogteen op grote schermen tegen het plafond.  Jeziet installaties, zelfstandige objecten, paar schilderijen en veel video’s. Sommigenstonden ook op de Dokumenta van Kassel 2007.

Vier voorbeelden als ‘amuse’.

Forever
Ik heb ademloos in een van de nissen van het gebouw gekekennaar een video van de Duitse kunstenares JulikaRudelius. Vijf Amerikaanse vrouwen van de rijpere leeftijd houden monologenop een omheind suburb-achtige villa bij een zwembad.  Ieder praat over hun geluk, schoonheid enouder worden. Tussendoor maakt elk met een zelfontspanner foto’s van zichzelf.De kijker valt de leegte op. Het statement van de maakster lijkt me evident:dit perfecte geluk is niet nastrevenswaardig.

Human trial
Een scherm tegen de muur, een koptelefoon, animatie van eenfiguur en een doordringende stem. Dat zijn de ingrediënten waarmee de ButlerBrothers de hedendaagse, mentale disciplinering adstrueren. Een coachende stemmoedigt je aan keuzes te maken, goede:  ‘don’tspeak, relax’; ‘it’s your feeling which is important, not your thought’.  Dit is het werk van de duizenden coaches, ookin Nederland, ervoor zorgen dat we het goede willen. De animatie is via internette bekijken.

Transhuman, Progress2
Scheven tanden zien we nog maar amper. Laat staan zieligearmpjes of beentjes. Het traject vanmensverbetering is in volle gang. De kunstenares Natasha Vita-More is een vertegenwoordigstervan het transhumanisme, een filosofie die niet bij de gegeven pakken van demenselijke conditie wil neerzitten. Haar poster laat zien hoe de ontwikkelgangzal worden. De nieuwe én nastrevenswaardige perfectie is bij de posthumane menste vinden.  Volgens de toelichting meentze het echt. Of zoals een poster ergens anders op de expo meldde: live is too important to leave tochance.

The Minutine Space
Je loopt er bij het einde tegenaan: het toekomstige museum van‘viraal erfgoed’. Alle ziektes zijnvoorbij. Griep en verkoudheid bestaanniet. Toch hangt de posthumane mens nog steeds aan opwinding en sensatie. Dat bevredigtdit museum. Er zijn vernevelaars waarmee je een flinke dot griepvirus in jeneus kunt spuiten. Prachtige vorm van het ensceneren van een participatieveinstallatie. Ik durfde niet. Ik hoefde me geen verkoudheid in te spuiten. Deperfecte belevenis houdt op waar het echt wordt!

Aarzeling
De expositie is goed en boeiend. Zonder meer. Wie kan, zalzeker moeten gaan. Toch bekroop me een grote aarzeling tijdens mijn Ikea-walkdoor de grote hal.

Ongevaarlijk
De cultuurkritiek vond ik te eendimensionaal. De afgelopendecennia zijn pillengebruik, consumptiemaatschappij, de vermeende kwalijkewerking van reclame, schoonheidsidealen uitentreuren bekritiseerd. 

Toch willen we niet anders. We kleden ons naar de mode, wekopen componentmaaltijden bij Albert Heijn en zijn vol opwinding om de nieuwsteApple producten.  Uiteraard zou ikzeggen. Dat is de vrolijke kant van ons bestaan. Dat we op elkaar gaan lijken,nemen we maar voor lief. Wie zit er nog mee? Technologie, monitoring,perfectieidealen zijn dubbelzinnig. We willen het tegelijkertijd wel én niet.Die tweeslachtigheid hoort de focus van cultuuranalyse en-kritiek te zijn.

Pillen
Neem de kunstwerken die het pilgebruik kritiseren en daarmeeonze afhankelijkheid van het medische systeem en de farmaceutische industrie.Allemaal waar maar ook liefdeloos. Je zult maar aan migraine lijden. Moet jedan maar geen imigram slikken omdat onafhankelijkheid en een natuurlijk leven beteris? Onzin. Slikken die handel en hopen dat het werkt en bidden dat debijwerkingen niet erger dan de kwaal zullen zijn.

Sharia
Waarom wordt op deze expositie nagenoeg alleen de normeringvan de westerse samenleving gethematiseerd en niet bijvoorbeeld die van deislamitische of Chinese, confucianistische wereld? De sharia is zeer normerenden onderdrukkend.

Er waren wel kisten waarin je in kon staan om onze, westerseleegte te voelen. Waarom geen kuilen in de grond om in te stappen zodat je metje hoofd net boven het maaiveld de leegte kan ervaren van mannen die jestenigen?  Wie durft het aan om de normerendeharmoniegedachte van de Chinese leiders te provoceren?

De expositie krijgt daardoor een westers provinciaals en eenouderwets ‘progressief’ tintje. Het zal wel te maken hebben met de ideologischeachtergrond van de samenstellers en de brave bestuurders van deze expositie. 

Zelfkastijding als norm
De tentoonstelling poogt normering aan de orde te stellenmaar verscholen achter de geestige, indrukwekkende kunstwerken fluistert de culturele elite ons zoals in Human trial haar norm toe:het westen is slecht, onecht, vervreemdend, uitbuitend, afhankelijkmakend. Bolkestein had het over de zelfkastijdingin onze cultuur: zo dus.

Waardering
Vormgeving:                   heelgoed
Inhoud:                          goedmaar ook politiek correct
Tijdsduur:                      rekenop minimaal 3 uur.
Te zien tot:                    Beursvan Berlage nog tot 8 maart 2010
Gezien:                          30januari 2010