De natte wegen naar de Galleria Nazionaled’Arte Moderna zijn afgezet met tientallen carabinieri. Alleen de tramwaarin wij zitten mag door de afzettingen heen. Het is stil en donker in het parkBorghese van Rome waarin het museum is gelegen. Het zal toch niet zijn vanwegede vernissage van Donna,Avanguardia femminista negli anni ’70, van feministische kunst uit de vroegejaren zeventig?

Zwart-wit foto’s
Ik slenter door de achterste vleugel waar de expositie is. Zaalna zaal zie ik foto’s. De vroeg feministische kunst was vooral eenfotografische aangelegenheid. En dan ook nog in zwart-wit. De meeste zijn van kleinformaat. Er staan geen grote beelden. Geen vol gekladde doeken maar kiekjes hangen er aan de muur. Ookde installaties vallen op door afwezigheid.

Ik schiet de curator, Gabriele Schor, aan en vraag haarwaarom de foto’s zwart-wit zijn. ‘Datzal met stand van de techniek te maken hebben gehad’, antwoordt ze mij, ‘die vrouwen konden niet anders dan zwartwit maken. Zemoesten die ook zelf ontwikkelen.’ Waarom zijn die foto’s dan zo klein,’ vervolgik. Ze schiet in een zenuwachtige lach. ‘Dat weet ik niet, waarschijnlijk omdatze toen nog verlegen en schuw waren.’

De tentoonstelling komt uit de verzameling moderne enhedendaagse kunst van het Verbund,een Oostenrijks energiebedrijf dat al vanaf de jaren zeventig de eigentijdsekunst volgt. We gaan er maar vanuit dat er in de selectie van de toenmaligecuratoren geen ‘bias’ was en dat de expositie inderdaad zicht geeft op defeministische kunst van die tijd.

Vervormde gezichten
Wie rondloopt valt meer op. De meeste foto’s bevatten slechts één figuur in een rommelige,vervreemdende omgeving. Meestal is dat de kunstenares maar soms zijn het ook andere.  De afgebeelde vrouwen hebben geen deel aan de ‘buitenwereld’.

De foto’s zijn geennaturalistische of psychologische zelfportretten. Vaak zijn de gezichten en derest van het lichaam moedwillig vervormd. Een voorbeeld is het werk van dePortugese-Amerikaanse AnaMedieta (1948-1986). Je ziet een reeks van zelfportretten waarbij dekunstenares een glasplaat tegen haar gezicht duwt. Dit leidt tot vervormingenvan mond, wang en dergelijke. De vrouw is volledig met haar poging bezig van deschoonheidsidealen af te wijken. Toch een soort beeldenstorm.

Zieligheidskunst
Dat was waarschijnlijk de vroeg-feministische kunst: eenaanklacht tegen de stereotype weergave van vrouwen in films, magazines enschilderijen. Het geeft de meeste foto’s op die expositie ook zo’n klagerige enslachtofferige bijsmaak. Kijk ons eens zielig wezen, kijk ons eens ons bestdoen. Nergens zag ik trotse en buitensporige feministische kunst. De jarenzeventig waren aarzelend krabbelen aan de deur. Twee video’s op detentoonstelling waren gelukkig uit ander hout gesneden.

Beeldenstorm in dekeuken
MarthaRossler maakte een videoclip ‘semiotics of the kitchen’, waarin ze de draadsteekt met de huisvrouw die in de keuken staat. Het procédé is simpel: gebruikalle stereotypen maar verander één element zodat er vervreemding optreedt. Zijhanteert in haar videoclip de cliché’s van een televisiekookprogramma gepresenteerd door een traditionele huisvrouw. Alleen haar bewegingen engezichtsuitdrukking zijn niet sympathiek maar agressief. Ze zwaait met het mesen de deegrol. Hierdoor word je als toeschouwer uit je automatische waarneming gehaald die opconventies is gebaseerd.

Lachen met deTast-kino
Wat in 1968 veel plezier gaf was de straatperformance van deOostenrijkse kunstenares Valie Export. Hetvideoverslag doet je verlangen erbij aanwezig te zijn geweest. Met een doosvoor haar borsten ging Export de straten van München op. Iedereen mocht gedurende30 seconden om de beurt de handen door een gordijntje steken om haar borsten tevoelen.

Het is nog lastig na te gaan wat hier exact gebeurde.Allereerst werd het begrip bioscoop op zijn kop gezet: van kijken en nietvoelen, naar voelen en niets zien. Is een voelbioscoop werkelijk iets andersdan een kijkbioscoop? Vervolgens tartte de tastbioscoop ook de mannelijke consumptieaan porno: is dit geen surrogaat voor het echte handwerk? Ten slotte maakteExport de grenzen tussen museum, gallerie en het echte leven ‘fuzzy’. Ironisch genoeg kun je nu de videoclip in eenkeurige vleugel van een respectabel museum zien.

Wat zie je nu op deze tentoonstelling? Veel zwartwit foto’swaarin vrouwen zichzelf gebruiken om de cliché ’s van de vrouwelijke afbeeldingte doorgronden én te ondermijnen. Ze doen dit door een vervreemdend element inde afbeelding aan te brengen waardoor je denkt: wat gebeurt hier? Devroeg-feministische kunst krijgt door het zwart-witte, het formaat van de foto’sen de geïsoleerde afbeeldingen van de vrouwen iets aarzelends en zieligs. Trotsis nog ver te zoeken. De tentoonstelling geeft een tijdsbeeld.

Het vernissagepubliek was keurig. Mannen en vrouwen waren in chique zwart gekleed. Geen enkel geval van obesitas was te bekennen. De parfums geurden goddelijk Nee, de politieafzettingen waren niet voor dit feestje bedoeld maar voor een naburig paleis waar  hoogwaardigheidsbekleders bijeen kwamen.

Waardering
De tentoonstelling is zonder meer de moeite waard voor alsje in de buurt bent. Hij duurt tot 16 mei 2010. Ook de rest van het museum is interessant om te bezoeken. Het heeft een goede collectie van Duchamps en De Chirico.

Inhoud                 goed
Vorm                   boeiend
Cijfers                 8+
Tijd                     2 uur heb je nodig
Gezien:               19 februari 2010